Vitet e fundit, banorët e Spanjës, Francës dhe Mbretërisë së Bashkuar kanë parë një pamje të pazakontë në qiell: lindje dielli portokalli të errët dhe qiell të mbuluar nga një mjegull e verdhë. Këto kushte shpesh sjellin edhe të ashtuquajturën “shi gjaku”, reshje me ngjyrë ndryshku që lënë një shtresë të imët pluhuri mbi makina dhe dritare.
Këto fenomene shkaktohen nga re pluhuri që vijnë nga shkretëtira e Saharasë dhe udhëtojnë mijëra kilometra përtej Mesdheut. Ndërsa ndryshimet klimatike po transformojnë shkretëtirën më të madhe në botë, Europa po gjendet gjithnjë e më shumë në drejtimin e një krize mjedisore në ndryshim.
Saharaja përbën më shumë se gjysmën e emetimeve totale të pluhurit në botë. Në kushte të nxehta, të thata dhe me erëra të forta, grimcat ngrihen disa kilometra në atmosferë dhe transportohen ndër kontinente.
Ndërsa pjesa më e madhe e këtij pluhuri lëviz drejt perëndimit, drejt Amerikave, një pjesë tjetër shkon drejt veriut, drejt Europës, veçanërisht midis muajve shkurt dhe qershor. Retë efundit të pluhurit, si fenomeni intensiv “Calima” që mbulon ndonjëherë Spanjën, kanë arritur deri në Detin e Veriut dhe në Skandinavi.
Marrëdhënia mes një planeti që ngrohet dhe pluhurit është komplekse.
Nga njëra anë, temperaturat në rritje thajnë tokën dhe përshpejtojnë shkretëtirëzimin, duke e bërë më të lehtë që era të ngrejë grimcat e imëta. Në skenarë të ngrohjes ekstreme, sasia e pluhurit saharian që ngrihet në atmosferë mund të rritet me 40% deri në 60% deri në fund të shekullit.
Megjithatë, niveli i pluhurit në të ardhmen varet edhe nga modelet e erës. Disa stuhi rëre dhe pluhuri në Sahara janë bërë në fakt më të rralla dhe më pak intensive gjatë dy dekadave të fundit. Kjo lidhet pjesërisht me rritjen e vegjetacionit në rajonin e Sahelit, në kufirin jugor të Saharasë, por edhe me dobësimin e përgjithshëm të erërave sipërfaqësore dhe ndryshime në modele të mëdha klimatike.
Rreziqet për shëndetin dhe pasojat ekonomike
Për Europën, ndikimi nuk është vetëm vizual. Pluhuri saharian mund të përkeqësojë ndjeshëm cilësinë e ajrit, duke rritur nivelin e grimcave të padukshme përtej kufijve të rekomanduar shëndetësorë. Këto grimca të imëta, të njohura si PM10, depërtojnë thellë në mushkëri dhe mund të shkaktojnë astmë dhe probleme kardiovaskulare. Në Spanjë dhe Itali, studimet modeluese sugjerojnë se pluhuri saharian mund të lidhet me deri në 44% të vdekjeve të lidhura me ndotjen PM10.
Pluhuri sjell edhe kosto të tjera. Kur depozitohet mbi dëborën në Alpe, ai errëson sipërfaqen dhe zvogëlon aftësinë e saj për të reflektuar dritën e diellit, duke përshpejtuar shkrirjen. Ai mund të ulë efikasitetin e paneleve diellore dhe të pengojë trafikun ajror dhe rrugor duke reduktuar dukshmërinë.
Çfarë mund të bëhet për pluhurin
Përballimi i këtij problemi ndërkufitar kërkon veprim si në burim, ashtu edhe në zonat e prekura.
Në Sahara dhe zonat përreth saj, është thelbësore të parandalohet dëmtimi i tokave të paprekura. Mbikullotja, ndërtimi i digave në lumenj dhe braktisja e tokave mund të rrisin emetimet e pluhurit. Për stabilizimin e tokës përdoren masa si rikthimi i vegjetacionit, ruajtja e rrjedhës natyrore të lumenjve dhe mbrojtja e “biokoreve” të brishta, shtresa bakteresh, myshqesh dhe organizmash të tjerë që lidhin shtresën sipërfaqësore të tokës dhe shërbejnë si mbrojtje natyrore kundër erozionit nga era.
Në Europë, fokusi është përgatitja. Sistemet e paralajmërimit të hershëm tani mund të japin parashikime deri në 15 ditë përpara, duke u mundësuar autoriteteve shëndetësore të paralajmërojnë grupet e rrezikuara të qëndrojnë brenda. Masa të thjeshta, si ventilim më i mirë i ndërtesave dhe krijimi i më shumë hapësirave të gjelbra urbane, mund të zvogëlojnë ekspozimin.
Në dekadat që vijnë, “rripi i pluhurit” saharian do të mbetet një tregues i dukshëm i shëndetit të planetit tonë. Por vetëm teknologjia dhe parashikimet nuk do të mjaftojnë për ta zgjidhur problemin.
Pluhuri nuk njeh kufij, ndaj menaxhimi i tij do të kërkojë bashkëpunim më të fortë ndërkombëtar dhe marrëveshje detyruese, nga menaxhimi i baseneve ujore për të parandaluar tharjen e liqeneve, deri te përgjigjet e koordinuara të shëndetit publik në gjithë Europën. Nëse qielli portokalli do të mbetet një kuriozitet apo do të bëhet një realitet i përditshëm europian, kjo varet nga sa seriozisht qeveritë në Europë dhe Afrikë do ta marrin këtë rrezik të përbashkët
