{"id":3876,"date":"2026-04-07T05:57:04","date_gmt":"2026-04-07T05:57:04","guid":{"rendered":"https:\/\/sotpost.com\/?p=3876"},"modified":"2026-04-07T05:57:07","modified_gmt":"2026-04-07T05:57:07","slug":"ndryshimet-klimatike-po-ndryshojne-pluhurin-saharian-dhe-europa-ndodhet-ne-drejtim-te-eres","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sotpost.com\/?p=3876","title":{"rendered":"Ndryshimet klimatike po ndryshojn\u00eb pluhurin saharian dhe Europa ndodhet n\u00eb drejtim t\u00eb er\u00ebs"},"content":{"rendered":"\n<p>Vitet e fundit, banor\u00ebt e Spanj\u00ebs, Franc\u00ebs dhe Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuar kan\u00eb par\u00eb nj\u00eb pamje t\u00eb pazakont\u00eb n\u00eb qiell: lindje dielli portokalli t\u00eb err\u00ebt dhe qiell t\u00eb mbuluar nga nj\u00eb mjegull e verdh\u00eb. K\u00ebto kushte shpesh sjellin edhe t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn\u00a0&#8220;shi gjaku&#8221;, reshje me ngjyr\u00eb ndryshku q\u00eb l\u00ebn\u00eb nj\u00eb shtres\u00eb t\u00eb im\u00ebt pluhuri mbi makina dhe dritare.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><\/ul>\n\n\n\n<p>K\u00ebto fenomene shkaktohen nga re pluhuri q\u00eb vijn\u00eb nga shkret\u00ebtira e Saharas\u00eb dhe udh\u00ebtojn\u00eb mij\u00ebra kilometra p\u00ebrtej Mesdheut. Nd\u00ebrsa ndryshimet klimatike po transformojn\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb bot\u00eb, Europa po gjendet gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb drejtimin e nj\u00eb krize mjedisore n\u00eb ndryshim.<\/p>\n\n\n\n<p>Saharaja&nbsp;p\u00ebrb\u00ebn m\u00eb shum\u00eb se gjysm\u00ebn e emetimeve totale t\u00eb pluhurit n\u00eb bot\u00eb. N\u00eb kushte t\u00eb nxehta, t\u00eb thata dhe me er\u00ebra t\u00eb forta, grimcat ngrihen disa kilometra n\u00eb atmosfer\u00eb dhe transportohen nd\u00ebr kontinente.<\/p>\n\n\n\n<p>Nd\u00ebrsa pjesa m\u00eb e madhe e k\u00ebtij pluhuri l\u00ebviz drejt per\u00ebndimit, drejt Amerikave, nj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr shkon drejt veriut, drejt Europ\u00ebs, ve\u00e7an\u00ebrisht midis muajve shkurt dhe qershor. Ret\u00eb efundit&nbsp;t\u00eb&nbsp;pluhurit,&nbsp;si fenomeni intensiv&nbsp;&#8220;Calima&#8221;&nbsp;q\u00eb mbulon ndonj\u00ebher\u00eb Spanj\u00ebn,&nbsp;kan\u00eb arritur deri n\u00eb Detin e Veriut dhe n\u00eb Skandinavi.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Marr\u00ebdh\u00ebnia mes nj\u00eb planeti q\u00eb ngrohet dhe pluhurit \u00ebsht\u00eb komplekse<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p>Nga nj\u00ebra an\u00eb, temperaturat n\u00eb rritje thajn\u00eb tok\u00ebn dhe p\u00ebrshpejtojn\u00eb shkret\u00ebtir\u00ebzimin, duke e b\u00ebr\u00eb m\u00eb t\u00eb leht\u00eb q\u00eb era t\u00eb ngrej\u00eb grimcat e im\u00ebta. N\u00eb skenar\u00eb t\u00eb ngrohjes ekstreme, sasia e pluhurit saharian q\u00eb ngrihet n\u00eb atmosfer\u00eb mund t\u00eb rritet me 40% deri n\u00eb 60% deri n\u00eb fund t\u00eb shekullit.<\/p>\n\n\n\n<p>Megjithat\u00eb, niveli i pluhurit n\u00eb t\u00eb ardhmen varet edhe nga modelet e er\u00ebs. Disa stuhi r\u00ebre dhe pluhuri n\u00eb Sahara&nbsp;jan\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb fakt m\u00eb t\u00eb rralla dhe m\u00eb pak intensive gjat\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit. Kjo lidhet pjes\u00ebrisht me rritjen e vegjetacionit n\u00eb rajonin&nbsp;e&nbsp;Sahelit, n\u00eb kufirin jugor t\u00eb Saharas\u00eb, por edhe me dob\u00ebsimin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm t\u00eb er\u00ebrave sip\u00ebrfaq\u00ebsore dhe ndryshime n\u00eb modele t\u00eb m\u00ebdha klimatike.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Rreziqet p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe pasojat ekonomike<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebr Europ\u00ebn, ndikimi nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm vizual. Pluhuri saharian mund t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsoj\u00eb ndjesh\u00ebm cil\u00ebsin\u00eb e ajrit, duke rritur nivelin e grimcave t\u00eb padukshme p\u00ebrtej kufijve t\u00eb rekomanduar sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb. K\u00ebto grimca t\u00eb im\u00ebta, t\u00eb njohura si PM10, dep\u00ebrtojn\u00eb thell\u00eb n\u00eb mushk\u00ebri dhe mund t\u00eb shkaktojn\u00eb astm\u00eb dhe probleme kardiovaskulare. N\u00eb Spanj\u00eb dhe Itali, studimet modeluese sugjerojn\u00eb se pluhuri saharian mund t\u00eb lidhet me deri n\u00eb 44% t\u00eb vdekjeve t\u00eb lidhura me ndotjen PM10.<\/p>\n\n\n\n<p>Pluhuri sjell edhe kosto t\u00eb tjera. Kur depozitohet mbi d\u00ebbor\u00ebn n\u00eb Alpe, ai err\u00ebson sip\u00ebrfaqen dhe zvog\u00eblon aft\u00ebsin\u00eb e saj p\u00ebr t\u00eb reflektuar drit\u00ebn e diellit, duke p\u00ebrshpejtuar shkrirjen. Ai mund t\u00eb ul\u00eb efikasitetin e paneleve diellore dhe t\u00eb pengoj\u00eb trafikun ajror dhe rrugor duke reduktuar dukshm\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>\u00c7far\u00eb mund t\u00eb b\u00ebhet&nbsp;p\u00ebr&nbsp;pluhurin<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>P\u00ebrballimi i k\u00ebtij problemi nd\u00ebrkufitar k\u00ebrkon veprim si n\u00eb burim, ashtu edhe n\u00eb zonat e prekura.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb Sahara&nbsp;dhe zonat p\u00ebrreth saj, \u00ebsht\u00eb thelb\u00ebsore t\u00eb parandalohet d\u00ebmtimi i tokave t\u00eb paprekura. Mbikullotja, nd\u00ebrtimi i digave n\u00eb lumenj dhe braktisja e tokave mund t\u00eb rrisin emetimet e pluhurit. P\u00ebr stabilizimin e tok\u00ebs p\u00ebrdoren masa si rikthimi i vegjetacionit, ruajtja e rrjedh\u00ebs natyrore t\u00eb lumenjve dhe mbrojtja e&nbsp;&#8220;biokoreve&#8221;&nbsp;t\u00eb brishta,&nbsp;shtresa bakteresh, myshqesh dhe organizmash t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb lidhin shtres\u00ebn sip\u00ebrfaq\u00ebsore t\u00eb tok\u00ebs dhe sh\u00ebrbejn\u00eb si mbrojtje natyrore kund\u00ebr erozionit nga era.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb Europ\u00eb, fokusi \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgatitja. Sistemet e paralajm\u00ebrimit t\u00eb hersh\u00ebm tani mund t\u00eb japin parashikime deri n\u00eb 15 dit\u00eb p\u00ebrpara, duke u mund\u00ebsuar autoriteteve sh\u00ebndet\u00ebsore t\u00eb paralajm\u00ebrojn\u00eb grupet e rrezikuara t\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb brenda. Masa t\u00eb thjeshta, si ventilim m\u00eb i mir\u00eb i nd\u00ebrtesave dhe krijimi i m\u00eb shum\u00eb hap\u00ebsirave t\u00eb gjelbra urbane, mund t\u00eb zvog\u00eblojn\u00eb ekspozimin.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb dekadat q\u00eb vijn\u00eb,&nbsp;&#8220;rripi i pluhurit&#8221;&nbsp;saharian do t\u00eb mbetet nj\u00eb tregues i duksh\u00ebm i sh\u00ebndetit t\u00eb planetit ton\u00eb. Por vet\u00ebm teknologjia dhe parashikimet nuk do t\u00eb mjaftojn\u00eb p\u00ebr ta zgjidhur problemin.<\/p>\n\n\n\n<p>Pluhuri nuk njeh kufij, ndaj menaxhimi i tij do t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb bashk\u00ebpunim m\u00eb t\u00eb fort\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar dhe marr\u00ebveshje detyruese,&nbsp;nga menaxhimi i baseneve ujore p\u00ebr t\u00eb parandaluar tharjen e liqeneve, deri te p\u00ebrgjigjet e koordinuara t\u00eb sh\u00ebndetit publik n\u00eb gjith\u00eb Europ\u00ebn. N\u00ebse qielli portokalli do t\u00eb mbetet nj\u00eb kuriozitet apo do t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb realitet i p\u00ebrditsh\u00ebm europian, kjo varet nga sa seriozisht qeverit\u00eb n\u00eb Europ\u00eb dhe Afrik\u00eb do ta marrin k\u00ebt\u00eb rrezik t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Vitet e fundit, banor\u00ebt e Spanj\u00ebs, Franc\u00ebs dhe Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Bashkuar kan\u00eb par\u00eb nj\u00eb pamje t\u00eb pazakont\u00eb n\u00eb&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3877,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[153,148],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3876","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-magazina","8":"category-lajme","9":"cs-entry","10":"cs-video-wrap"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3876","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3876"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3876\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3878,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3876\/revisions\/3878"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3877"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3876"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3876"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3876"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}