{"id":3751,"date":"2026-03-31T07:40:44","date_gmt":"2026-03-31T07:40:44","guid":{"rendered":"https:\/\/sotpost.com\/?p=3751"},"modified":"2026-03-31T07:40:46","modified_gmt":"2026-03-31T07:40:46","slug":"obm-klima-e-tokes-me-e-zhbalancuar-se-kurre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sotpost.com\/?p=3751","title":{"rendered":"OBM: Klima e Tok\u00ebs, m\u00eb e zhbalancuar se kurr\u00eb"},"content":{"rendered":"\n<p>Oqeanet kan\u00eb thyer rekorde nxeht\u00ebsie p\u00ebr n\u00ebnt\u00eb vjet rresht, akullnajat po t\u00ebrhiqen, moti ekstrem po vret mij\u00ebra vet\u00eb. E vetmja m\u00ebnyr\u00eb p\u00ebr t\u00eb shmangur m\u00eb t\u00eb keqen, \u00ebsht\u00eb braktisja e menj\u00ebhershme e l\u00ebnd\u00ebve fosile djeg\u00ebse.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\"><\/ul>\n\n\n\n<p>Po jetojm\u00eb n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb ku kushtet ekstreme atmosferike sa vijn\u00eb e p\u00ebrkeq\u00ebsohen.\u00a0Vitin e kaluar, p\u00ebrmbytje me cik\u00ebl 50-vje\u04abar godit\u00ebn Teksasin,\u00a0akullnajat e Island\u00ebs\u00a0u shkrin\u00eb me shpejt\u00ebsi rekord, nj\u00eb uragan goditi Xhamajk\u00ebn me forc\u00eb pothuajse t\u00eb papar\u00eb dhe bota u p\u00ebrv\u00eblua nga i\u00a0nxehti q\u00eb sh\u00ebnoi temperatura rekord. Shkenc\u00ebtar\u00ebt paralajm\u00ebrojn\u00eb se ka mbetur pak koh\u00eb p\u00ebr t\u00eb ndryshuar kurs.<\/p>\n\n\n\n<p>Nj\u00eb raport i publikuar t\u00eb h\u00ebn\u00ebn nga Organizata Bot\u00ebrore e Meteorologjis\u00eb (OBM) konfirmon se klima e tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb m\u00eb e \u00e7ekuilibruar se ndonj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb dhe se pasojat do t\u00eb vazhdojn\u00eb p\u00ebr shekuj, dhe me shum\u00eb mund\u00ebsi, p\u00ebr mij\u00ebvje\u00e7ar\u00eb me radh\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjetjet kryesore n\u00eb raportin vjetor t\u00eb OBM-s\u00eb p\u00ebr&nbsp;Gjendjen e Klim\u00ebs Globale&nbsp;p\u00ebr vitin 2025 p\u00ebrfshijn\u00eb:<\/p>\n\n\n\n<p>\u00b7 Dekada 2015-2025 ishte m\u00eb e nxehta e regjistruar ndonj\u00ebher\u00eb<\/p>\n\n\n\n<p>\u00b7 Oqeanet arrit\u00ebn nxeht\u00ebsi t\u00eb papar\u00eb p\u00ebr t\u00eb n\u00ebntin vit radhazi<\/p>\n\n\n\n<p>\u00b7 Akullnajat dhe akulli detar vazhdojn\u00eb t\u00eb t\u00ebrhiqen<\/p>\n\n\n\n<p>\u00b7 Mot ekstrem, rreziqe sh\u00ebndet\u00ebsore dhe kosto njer\u00ebzore n\u00eb rritje<\/p>\n\n\n\n<p>\u00b7 \u00c7ekuilibri i energjis\u00eb n\u00eb tok\u00eb arriti nivel rekord, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se n\u00eb sistemet planetare hyn m\u00eb shum\u00eb energji diellore, sesa del<\/p>\n\n\n\n<p>\u00b7 Q\u00eb nga viti 2012,&nbsp;niveli mesatar bot\u00ebror i detitpo rritet me ritmin m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb dy dekadave t\u00eb fundit<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u00c7do tregues ky\u00e7 i klim\u00ebs ka kaluar n\u00eb statusin me ngjyr\u00eb t\u00eb kuqe \u201d \u2013 tha Sekretari i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i OKB-s\u00eb, Antonio Guterres.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNjer\u00ebzimi ka p\u00ebrjetuar 11 vitet m\u00eb t\u00eb nxehta t\u00eb regjistruara n\u00eb histori. Kur historia p\u00ebrs\u00ebritet 11 her\u00eb, nuk \u00ebsht\u00eb m\u00eb rast\u00ebsi. \u00cbsht\u00eb thirrje p\u00ebr t\u00eb vepruar.\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>Rritja e nxeht\u00ebsis\u00eb, moti ekstrem dhe paq\u00ebndrueshm\u00ebria bot\u00ebrore<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb var\u00ebsi t\u00eb t\u00eb dh\u00ebnave q\u00eb u p\u00ebrdor\u00ebn, viti i kaluar u rendit i dyti ose i treti i regjistruar ndonj\u00ebher\u00eb p\u00ebr nga nxeht\u00ebsia, me af\u00ebrsisht 1.43 grad\u00eb Celsius mbi nivelet para-industriale. T\u00eb dh\u00ebnat ishin leht\u00ebsisht m\u00eb tg\u00eb ulta se rekordi i vitit 2024, q\u00eb sh\u00ebnoi 1.55 grad\u00eb Celsius. R\u00ebnia ndodhi si pasoj\u00eb e ndikimit t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm ftoh\u00ebs t\u00eb fenomenit bot\u00ebror t\u00eb motit, i njohur si \u201cLa Nina\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Sipas Marr\u00ebveshjes s\u00eb Parisit p\u00ebr Klim\u00ebn, t\u00eb vitit 2015, vendet ran\u00eb dakord ta kufizojn\u00eb ngrohjen globale n\u00eb 2 grad\u00eb Celsius dhe sipas skenarit m\u00eb ideal n\u00eb 1.5 grad\u00eb Celsius, p\u00ebr t\u00eb shmangur ndikimet m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija t\u00eb ngrohjes planetare.<\/p>\n\n\n\n<p>Faktori kryesor i rritjes s\u00eb temperaturave \u00ebsht\u00eb rritja e p\u00ebrqendrimeve t\u00eb gazrave serr\u00eb n\u00eb atmosfer\u00eb, kryesisht e shkaktuar nga djegia e naft\u00ebs, qymyrit dhe gazit. Dioksidi i karbonit (CO2) arriti nivelin e tij m\u00eb t\u00eb lart\u00eb atmosferik \u2013 n\u00eb vitin 2024 dhe vazhdoi t\u00eb rritet edhe n\u00eb vitin 2025 \u2013 sipas raportit.<\/p>\n\n\n\n<p>Gjetjet mbartin urgjenc\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr vitin q\u00eb vjen. \u201cEl Nino\u201d, modeli i ngrohjes s\u00eb motit, mund t\u00eb rikthehet m\u00eb von\u00eb k\u00ebt\u00eb vit, gj\u00eb q\u00eb shkenc\u00ebtar\u00ebt i druhen se mund t\u00eb shkaktoj\u00eb rritje t\u00eb ndjeshme t\u00eb temperaturave, duke shkaktuar mot m\u00eb ekstrem.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb vitin 2025, val\u00ebt e t\u00eb nxehtit, zjarret n\u00eb pyje, p\u00ebrmbytjet, that\u00ebsirat dhe ciklonet tropikale shkaktuan mij\u00ebra vdekje dhe miliarda dollar\u00eb humbje ekonomike. Vet\u00ebm zjarret n\u00eb Kaliforni, n\u00eb janar t\u00eb vitit 2025, shkaktuan m\u00eb shum\u00eb se 60 miliard\u00eb dollar\u00eb (52.4 miliard\u00eb euro) d\u00ebme dhe ishin ngjarja m\u00eb e kushtueshme, e regjistruar ndonj\u00ebher\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Raporti n\u00ebnvizoi ndikimin n\u00eb rritje t\u00eb ndryshimeve klimatike n\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsi, p\u00ebrfshir\u00eb ethet e deng\u00ebs, s\u00ebmundjes me rritjen m\u00eb t\u00eb shpejt\u00eb n\u00eb bot\u00eb q\u00eb p\u00ebrhapet nga mushkonjat. Nd\u00ebrkoh\u00eb, 1.2 miliard\u00eb pun\u00ebtor\u00eb, mbi nj\u00eb e treta e fuqis\u00eb pun\u00ebtore bot\u00ebrore, jan\u00eb t\u00eb ekspozuar \u00e7do vit ndaj nxeht\u00ebsis\u00eb ekstreme dhe t\u00eb rrezikshme.<\/p>\n\n\n\n<p>Ndryshimi i klim\u00ebs po nxit gjithashtu urin\u00eb, migrimin dhe munges\u00ebn e ujit, duke rritur konkurrenc\u00ebn p\u00ebr burimet ujore q\u00eb po pak\u00ebsohen. Gjat\u00eb dekad\u00ebs s\u00eb fundit, fatkeq\u00ebsit\u00eb natyrore kan\u00eb detyruar 250 milion\u00eb njer\u00ebz t\u00eb zhvendosen nga sht\u00ebpit\u00eb e tyre.<\/p>\n\n\n\n<p>OKB-ja ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb ndarje t\u00eb drejtp\u00ebrdrejt\u00eb midis kriz\u00ebs klimatike dhe paq\u00ebndrueshm\u00ebris\u00eb globale. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, lufta dhe vet\u00eb ushtrit\u00eb jan\u00eb nj\u00eb kontribues i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb emetimet q\u00eb shkaktojn\u00eb ngrohjen e planetit.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cVar\u00ebsia jon\u00eb ndaj l\u00ebnd\u00ebve fosile djeg\u00ebse po destabilizon si klim\u00ebn, ashtu edhe sigurin\u00eb\u201d \u2013 tha Sekretari i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i OKB-s\u00eb, Antonio Guterres, n\u00eb nj\u00eb deklarat\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Guterres shtoi se vendet duhet t\u00eb \u201cvrapojn\u00eb\u201d shpejt drejt dekarbonizimit, p\u00ebr t\u00eb ndaluar ngrohjen e m\u00ebtejshme dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshpejtuar kalimin tek energjia e rinovueshme.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEnergjit\u00eb e rinovueshme ofrojn\u00eb siguri klimatike, siguri energjetike dhe siguri komb\u00ebtare\u201d \u2013 tha ai.<\/p>\n\n\n\n<p>Energjia e tok\u00ebs \u00ebsht\u00eb jasht\u00eb kontrollit: \u04abfar\u00eb do t\u00eb thot\u00eb kjo?<\/p>\n\n\n\n<p>Duke u shfaqur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb si tregues n\u00eb raportin e OBM-s\u00eb, \u00e7ekuilibri energjetik i tok\u00ebs \u2013 hendeku midis energjis\u00eb diellore q\u00eb hyn n\u00eb atmosfer\u00eb dhe nxeht\u00ebsis\u00eb q\u00eb del p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb \u2013 arriti nivelin rekord n\u00eb vitin 2025. N\u00eb nj\u00eb klim\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme, energjia hyr\u00ebse dhe dal\u00ebse e diellit \u00ebsht\u00eb e nj\u00ebjt\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00eb klim\u00ebn e sotme, hyn shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr energji sesa del, sepse gazrat serr\u00eb veprojn\u00eb si \u201cbatanije rreth planetit\u201d, duke bllokuar nxeht\u00ebsin\u00eb e tep\u00ebrt n\u00eb t\u00eb gjitha sistemet e tij. Rreth 91% p\u00ebrthithet nga oqeanet, 5% nga toka, 3% nga shtresat e akullit dhe akullnajat, dhe 1% ngroh atmosfer\u00ebn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAktivitetet njer\u00ebzore po e prishin gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb ekuilibrin natyror, dhe ne do t\u00eb jetojm\u00eb me k\u00ebto pasoja p\u00ebr qindra e mij\u00ebra vjet\u201d \u2013 tha Sekretarja e P\u00ebrgjithshme e OBM-s\u00eb, Celeste Saulo.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngrohja e p\u00ebrshpejtuar: pasoja p\u00ebr oqeanet<\/p>\n\n\n\n<p>Oqeanet jan\u00eb burimi kryesor i energjis\u00eb s\u00eb nxeht\u00ebsis\u00eb n\u00eb planet dhe mbrojn\u00eb jet\u00ebn n\u00eb tok\u00eb nga ndikimet m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija t\u00eb ndryshimeve klimatike. Por nxeht\u00ebsia e oqeaneve theu p\u00ebrs\u00ebri rekorde n\u00eb vitin 2025, p\u00ebr t\u00eb n\u00ebntin vit radhazi, me 90% t\u00eb sip\u00ebrfaqes s\u00eb oqeanit q\u00eb p\u00ebrjetoi t\u00eb pakt\u00ebn nj\u00eb val\u00eb t\u00eb nxehti detar, pavar\u00ebsisht ftohjes s\u00eb \u201cLa Nin\u00ebs\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Autor\u00ebt e raportit than\u00eb se nuk kishte shenja t\u00eb dob\u00ebsimit t\u00eb radiatorit t\u00eb nxeht\u00ebsis\u00eb, por ata theksuan se ngrohja po rritej n\u00eb t\u00eb gjitha shtresat e oqeanit, p\u00ebrfshir\u00eb thell\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Kostoja njer\u00ebzore e ngrohjes s\u00eb oqeaneve \u00ebsht\u00eb e madhe. Rreth 3 miliard\u00eb njer\u00ebz mb\u00ebshteten te ushqimet e detit p\u00ebr proteina, megjithat\u00eb temperaturat n\u00eb rritje po zbardhin koralet, po pak\u00ebsojn\u00eb popullatat e peshqve dhe po dob\u00ebsojn\u00eb aft\u00ebsin\u00eb e oqeanit p\u00ebr t\u00eb thithur dioksid karboni. Detet m\u00eb t\u00eb ngrohta po nxisin gjithashtu m\u00eb shum\u00eb stuhi energjie dhe po p\u00ebrshpejtojn\u00eb humbjen e akullit n\u00eb t\u00eb dy polet, duke nxitur rritjen e nivelit t\u00eb detit, me qytetet dhe zonat bregdetare n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb.<\/p>\n\n\n\n<p>Akulli detar i Arktikut dhe Antarktid\u00ebs ishte nd\u00ebr nivelet m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta t\u00eb regjistruara, nd\u00ebrsa humbja e mas\u00ebs s\u00eb akullnajave u rendit n\u00eb pes\u00eb vitet m\u00eb t\u00eb k\u00ebqija q\u00eb nga fillimi i regjistrimeve n\u00eb vitin 1979. Akullnajat jan\u00eb thelb\u00ebsore p\u00ebr furnizimin me uj\u00eb t\u00eb dy miliard\u00eb njer\u00ebzve. \u201cMe v\u00ebzhgimet e sotme ne nuk parashikojm\u00eb vet\u00ebm motin, por mbrojm\u00eb t\u00eb nes\u00ebrmen. Ata q\u00eb do t\u00eb jetojn\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen. Planetin e s\u00eb nes\u00ebrmes\u201d \u2013 tha Celeste Saulo nga Organizata Bot\u00ebrore e Meteorologjis\u00eb. \/DW\/<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"Oqeanet kan\u00eb thyer rekorde nxeht\u00ebsie p\u00ebr n\u00ebnt\u00eb vjet rresht, akullnajat po t\u00ebrhiqen, moti ekstrem po vret mij\u00ebra vet\u00eb.&hellip;\n","protected":false},"author":2,"featured_media":3752,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[148,153],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3751","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-lajme","8":"category-magazina","9":"cs-entry","10":"cs-video-wrap"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3751","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=3751"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3751\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3753,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/3751\/revisions\/3753"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/3752"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=3751"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=3751"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sotpost.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=3751"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}